Boiro
Tipoloxía ou caracterización xeográfica
Étimu
Resume xeneral
De orixe incerta: propúxose unha forma prerromana, quizais hidronímica paleoeuropea, e mais o xermanismo *būra- 'casa'.
Aspectos xeográficos, históricos, administrativos
O termo municipal de Boiro xorde no ano 1836 e reuniu as parroquias que no Antigo Réxime pertenceran ás xurisdicións de Boiro, de Noia e Goiáns e de Rianxo, da provincia de Santiago. O concello recibiu o nome da vila e a parroquia onde se estableceu a casa consistorial (NavazaConcellosCor).
Documentación histórica
Vieya y medieval
- “Etiam in predicto loco villa de Boyro et villare Fontanela; et ex alia pars villa Villare et Taramancos” 932 CDCoruña, pp. 107-111
- “ecclesia Sancte Eulalie de Uorio” 1105 CDSMPinario, p. 178.
- “hereditate mea propria quam habemus in Pistomarchis loco certo in villa Carinio concurrente ad ecclesiam Sancte Eolalie de Vorio” 1156 TToxosoutos, pp. 642-643; a mesma forma 1188 TToxosOutos, pp. 644
- “uilla de Carinio, que est in concurrencia sancte Eolalie de Uoyro” 1216 CDSMPinario, pp. 107-111
- “prope ripam maris de Berrania, preterfluente fluuio Gamo sub monte Salgeyroo, et recurrit ad ecclesiam Sancte Eolalie de Ouorio” 1223 TToxosOutos, pp. 645-646
- "Sancte Eolalie de Ouoyro" 1227 TToxosoutos 649, 1244 TToxosoutos 419
- "villa de Calrreio et de Boyro, que sunt in filigresia sancti Vincencii de Riali" 1315 DocUnivSantiago
- "Santa Vaya de Uoyro" 1394 Docs13CatSantiago
- “Item mando a Santa Vaya do Voyro” 1334 TToxosOutos, pp. 703
- “Santa Vaya do Boyro” 1457 LNRianxo, p. 92 [nesta fonte repítese seis veces desta forma]
Moderna
- Boiro 1752 CME
- Boiro 1806-1870 DicMadoz
Cognaos y topónimos rellacionaos
En territorio de fala galega existes outros cognados coa mesma evolución:
- Boiro (O Porto do Son e Val do Dubra, Co), Boiro (Ibias, Asturias)
En Portugal:
- Terras de Bouro e Vale de Bouro (Braga), Boiro (Guimarães), Serra de Bouro (Leiria)
Outras formas poderían remontar ao mesmo étimo: Buiro (Val do Dubra), Bourio (Castropol, na Asturias de fala galega)
en Toponimia gallega, portuguesa y asturiano-leonesa, PID2024-159776OB-C41, proyecto integrado en Toponomasticon Hispaniae. Prolongación antroponímica y proyección americana (ToponHisp-PA), financiado/a por MICIU/AEI/10.13039/501100011033. http://toponhisp.org
