Ir o contido principal
Volver a ToponHisp
  • Consulta do dicionario
  • Resultados do proxecto
  • Bibliografía
  • Fontes
  • Histórico
  • Acceso investigadores
esglcaeupt-ptastan

Villayerno

Villayerno

Tipoloxía ou caracterización xeográfica

Localidad
Municipio
Idioma do topónimo
Castellano

Étimo

VĪLLA
Latino
Hábitat humano » Poboación
ĪNFĔRNU
Latino
Valoración » Calidade

Resumo xeral

No es fácil precisar con seguridad el segundo elemento del compuesto, pero la documentación antigua a nuestra disposición parece apuntar a que estamos ante el resultado patrimonial del lat. INFERNUM, siendo el actual infierno una variante de registro más elevado. Puede considerarse que aquí el término "infierno" evolucionado a "yerno" puede hacer referencia a una sima o precipicio, pero cabe también que sea una simple valoración negativa. Hay ejemplos abundantes en la toponimia española de infierno y hay muy pocos de yerno, en los que, por supuesto, no se puede descartar del todo que se trate del sustantivo usual. 

Aspectos xeográficos, históricos, administrativos

Desde hace siglos el municipio es denominado Villayerno Morquillas como resultado de la unión de dos antiguas villas. Pertenece al alfoz de Burgos, del que dista menos de diez kilómetros. La localidad es atravesada por dos ríos, el Morquillas y el Hurones. 

Documentación histórica

Antiga e medieval

  • "..illam regalem porcionem quam habeo in Villa de Inferno...." , Extensión del fuero de Burgos a las villas del Alfoz por Alfonso VI, 1103, FueroslocalesBurgos. 
  • "...Iohan Gonzalez de Villalifierno...." 1334, DocSanJuan 132.
  • "...los lugares de Gamonal y Villimar y Villayerno...", Exención de tributos a los clérigos de los pueblos cercanos a Burgos, 1490, AGS, PARES. 
  • "...de Villahierno", Que el corregidor de Burgos y las justicias de la merindad de Ubierna no consientan..., 1498, AGS, PARES. 

Moderna

  • "El primero capellán dizen que se llamaua Ruiz Gonçalez Villayerno", 1600, Fray José Sigüenza. 
  • "Villayerno", 1646, Vecindarios.
  • "...dijeron que este lugar se llama Villa Yerno...", 1753, CME, PARES. 

Cognados e topónimos relacionados

Se puede mencionar algunos muy escasos topónimos con un segundo elemento -yerno como es el caso de Valdeyerno (Mingorría, Ávila; San Martín de Valdeiglesias, Madrid), Valdeyernos (Los Yébenes, Toledo), Tinadas de Valdeyernos (Retuerta del Bullaque, Ciudad Real). Estos topónimos pueden tener, en efecto, el mismo étimo que nuestro topónimo burgalés, aunque ello es bastante inseguro.
Si, como se ha señalado, el segundo elemento es, en efecto, un resultado patrimonial de lat. infernu naturalmente es muy fácil citar cognados en esta misma área lingüística y en las restantes, pues son muy frecuentes los casos: Casas del Infierno (Lepe, Huelva), El Infierno (Ayna, Albacete), 

E. Nieto Ballester:  "Villayerno", 

Toponimia de las zonas central, sur e insular atlántica PID2020-114216RB-C66,proyecto de investigación financiado por el Ministerio de Ciencia, Innovación y Universidades, integrado en el Toponomasticon Hispaniae. 

[consultado en 04-11-2026].
Data: 05/06/2026
Transcrición fonética
biʝa'ʝerno
Provincia
Burgos
Poboación (INE)
209

Xentilicio e alcumes colectivos

Xentilicio(s)
Sen datos
Pseudoxentilicio(s)
Sen datos

Antropónimos orixinados polo topónimo

Apelido
No existe ningún apellido de esta forma.
Nome
Non xerou nome persoal

Bibliografía específica

Fray José Sigüenza, Segunda parte de la Historia de la Orden de San Jerónimo, Juan Catalina García. Nueva Biblioteca de autores españoles, 1907 [original de 1600].

Sinaturas

Redacción: E. Nieto Ballester

"...los lugares de Gamonal y Villimar y Villayerno...", Exención de tributos a los clérigos de los pueblos cercanos a Burgos, 1490, AGS, PARES. 

"...los lugares de Gamonal y Villimar y Villayerno...", Exención de tributos a los clérigos de los pueblos cercanos a Burgos, 1490, AGS, PARES. 

Ministerio de ciencia
Xunta de Galicia
Instituto da Lingua Galega
UPNA
UAM
Universidad de Zaragoza

O proxecto I+D+I Toponomasticon Hispaniae está financiado polo MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. A presente aplicación contou cunha axuda para a consolidación e estruturación de unidades de investigación competitivas da Xunta de Galicia (ED431C 2021/20).

Menú del pie

  • Políticas de privacidade
  • Políticas de cookies
  • Contacto
-
-
-
-