Ir o contido principal
inicio
  • Consulta do dicionario
  • Resultados do proxecto
  • Bibliografía
  • Fontes
  • Histórico
  • Memoria gráfica
  • Acceso investigadores
esglcaeupt-ptastan

Toponomasticon Hispaniae (Primeira fase: 2021-2025)

 

A primeira fase do proxecto Toponomasticon Hispaniae (2021-2025) serviu para establecer as bases metodolóxicas do estudo dos nomes de lugar hispánicos e deseñar unha páxina web que, agora dispoñible ó público, permite vincular os topónimos cos seus respectivos étimos, a partir dos cales se pode apreciar a súa produtividade en todo o territorio.
Está estruturada en entradas (de étimo e de topónimo) que permiten a todos os membros dos diversos subproxectos traballar simultaneamente e vincular as etimoloxías cos seus descendentes toponímicos en todas as linguas de España e Portugal. Proporcionan un rexistro completo das características do topónimo: aspectos xeográficos, históricos, administrativos e demográficos, representación cartográfica nun mapa dinámico, documentación histórica, cognados na súa área lingüística e produtividade antroponímica (topónimos que pasaron a ser apelidos e mesmo nomes de pila). Ademais, permiten a interacción entre os cognados toponímicos de todos os territorios. Están integradas nunha base de datos relacional que dá conta das relacións hipertextuais entre campos específicos (étimo, adscrición lingüística e clasificación semántica, entre outros). En total, estudáronse 1.600 formas toponímicas (incluíndo topónimos, étimos e cognados), a maioría das cales se poden consultar en liña, con diversas opcións de busca. Nelas, as formas toponímicas de orixe feminina foron un foco de especial interese.
Ademais, o repositorio de fontes bibliográficas e documentais constitúe por si mesmo un compendio dos estudos toponímicos máis importantes do mundo hispánico. No remate do proxecto, inclúe 1.996 referencias bibliográficas, das cales 11 son ferramentas lexicográficas dispoñibles en liña e 1.836 son fontes documentais, incluíndo referencias en papel (1771) e recursos en liña (61).
Ao longo dos catro anos do proxecto celebráronse cinco congresos: en Lleida, Madrid, Valencia, Oviedo e Santiago de Compostela. Pódense atopar todos os detalles destas, xunto coas diversas publicacións e presentacións noutras conferencias nacionais e internacionais ou en revistas académicas, na sección 'Resultados' do sitio web do proxecto.
Na súa primeira fase, o proxecto estaba constituído polos equipos e membros que se detallan a seguir.

Subproxecto 1

O subproxecto “Toponimia de Galicia e Portugal” articúlase en dous equipos, o de Galicia e o de Portugal, con cadansúa delimitación territorial e lingüística (galego e portugués).

Para esta primeira fase estudiaranse 444 topónimos galegos e 100 portugueses, entre os cales se encontran macrotopónimos (en Galicia, concellos do Nomenclátor oficial de 2003), corónimos, orónimos, hidrónimos e talasónimos.

Para a escolla procurouse a súa representatividade lingüística e xeográfica. A aparente desproporción entre o número dos nomes galegos e os portugueses atende á enorme densidade toponímica de Galicia: como é sabido, cun 6% do territorio español, contén case o 35% das entidades de poboación do nomenclátor oficial; no que toca a Portugal, supera nuns dez mil o número total de núcleos nos nomenclátores respectivos.

 

Forma de cita:

[Autor/a]:
"Topónimo",

en Toponimia de Galicia e Portugal (PID2020-114216RB-C61), proxecto integrado en Toponomasticon Hispaniae, financiado polo MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. http://toponhisp.org 

 
Integrantes
Membros do equipo de investigación
Ana Boullón
IP
Universidade de Santiago de Compostela
Gonzalo Navaza
UVigo
Equipo de traballo
Paula Bouzas
Universität Göttingen
Luz Méndez
Real Academia Galega
Antón Palacio
UVigo
Andrea Santiso Arias
IES Lama das Quendas, Chantada
Esperança Cardeira
Universidade de Lisboa
Maria Alice Fernandes
Universidade do Algarve
Carlos Rocha
Centro de Linguística da Universidade de Lisboa

Subproxecto 2

Este subproxecto ocúpase da toponimia de Asturias, León, Zamora e Salamanca. Unha boa parte deste territorio pertence ao dominio lingüístico asturiano-leonés. As linguas implicadas son o asturiano e o castelán. Seleccionouse para a primeira fase un total de 240 topónimos do conxunto do territorio atendendo á densidade toponímica, ao volume e tradición de estudos toponímicos e á maior representatividade do dominio que supón o caso de Asturias pola súa situación no que respecta á vitalidade, transmisión e respaldo administrativo da lingua asturiana. Na selección procurouse unha representación dos diferentes tipos de topónimos segundo a división tradicional de topónimos de base antroponímica e topónimos de base léxica (con posible motivación hidronímica, oronímica, fitonímica etc.). 

Forma de cita:

[Autor/a]:
"Topónimo",

en Toponimia asturiano-lleonesa, proyectu integráu en Toponomasticon Hispaniae

Integrantes
Membros do equipo de investigación
Toribio Fuente Cornejo
Universidad de Oviedo
Pascual Riesco Chueca
Universidad de Sevilla
Claudia Elena Menéndez Fernández
Universidad de Oviedo
Equipo de traballo
Ana María Cano González
Universidad de Oviedo
José Luis García Arias
Academia de la Llingua Asturiana
Héctor García Gil
Academia de la Llingua Asturiana

Subproxecto 3

O subproxecto "Toponimia de Aragón, Cantabria e La Rioja" forma parte do proxecto xeral Toponomasticon Hispaniae. A súa zona de estudo abrangue tres rexións sucadas polo río Ebro, desde o seu nacemento en Cantabria ata o seu curso medio en La Rioja e Aragón. Este é un territorio que ten como lingua común o castelán, se ben no caso de Aragón existen tamén o aragonés e o catalán como linguas propias, circunstancia que outorga ao proxecto un interese especial desde unha perspectiva lingüística.

O obxectivo é estudar 250 topónimos; en concreto, 50 por cada unha das 5 provincias que conforman as tres rexións, abarcando nomes de poboacións, corónimos, orónimos e hidrónimos, ademais dalgúns talasónimos no caso de Cantabria. Deste xeito, preténdese contribuír ao coñecemento profundo da toponimia de España dentro do macroproxecto mencionado.

Forma de cita:

[Autor/a]:
"Topónimo",

en Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020-114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/

Integrantes

Contamos con la colaboración y asesoramiento de otros colegas no integrados en el proyecto formalmente.

Membros do equipo de investigación
Javier Giralt Latorre
IP
Universidad de Zaragoza
Francisco Javier Terrado Pablo
Universitat de Lleida
Carlos Ángel Rizos Jiménez
Universitat de Lleida
Equipo de traballo
José Luis Ramírez Sádaba
Universidad de Cantabria
Alberto González Rodríguez
IES Santa Clara de Santander
Marcelino Cortés Valenciano
IES Las Llamas de Santander
Jesús Vázquez Obrador
Universidad de Zaragoza

Subproxecto 4

O subproxecto "Toponimia das zonas central, sur e insular atlántica" é unha parte do proxecto xeral Toponomasticon Hispaniae, en que nos embarcamos un grupo de docentes e investigadores. 

A nosa zona de estudo é extraordinariamente ampla e complexa, distante e distinta, pois esténdese desde o norte de Castilla ás Islas Canarias, abarcando case por enteiro ambas as Castillas, Extremadura, Andalucía, todo un amplo territorio que ten en común o ter a lingua española como lingua romance única na actualidade. 

Trátase, pois, dun proxecto ambicioso e difícil en que intentaremos continuar o labor iniciado por grandes predecesoras coma un elo no proxecto inmenso de describir e coñecer profundamente a toponimia de España, moi rica e moi plural.

Forma de cita:

[Autor/a]:
"Topónimo",
Integrantes

Contamos con la colaboración y asesoramiento de otros colegas no integrados en el proyecto formalmente.

Membros do equipo de investigación
Emilio Nieto Ballester
UAM
B. Mª Sanz Alonso
U. Valladolid
Jairo Javier García Sánchez
Universidad de Alcalá (UAH)
Equipo de traballo
José Antonio González Salgado
Campo Arqueológico de Mértola, Portugal
Marta Montilla Lillo
IGN

Subproxecto 5

Número de topónimos: 268 (Navarra: 111 / Álava: 56 / Bizkaia: 55 / Gipuzkoa: 46).

Criterios empregados para a elección de topónimos: 

O primeiro criterio á hora de elixir os topónimos foi que os nomes das provincias e das súas capitais estiveran presentes. 

O segundo criterio ten que ver co carácter dos nomes: nas catro provincias hai orónimos, hidrónimos e nomes de poboación, e tamén corónimos tradicionais. 

O terceiro criterio está relacionado coa etimoloxía dos topónimos, especialmente no caso de nomes de poboación: intentouse que houbera topónimos en orixe deantroponímicos e topónimos que nun prinicipio foran descritivos. En todos eles pretendeuse incluír nomes que teñan sufixos -vivos ou non- característicos da nosa toponimia. 

O cuarto criterio ten que ver coa presenza do romance, especialmente en Álava e Navarra, e en menor medida en Bizkaia. É dicir, elixíronse topónimos de orixe eusquérica e topónimos de orixe latina ou romance.

 

Forma de cita:

[Autor/a]:
"Topónimo",
Integrantes
Membros do equipo de investigación
Patxi Xabier Salaberri Zaratiegi
Universidad Pública de Navarra (UPNA)

Subproxecto 6

Este subproxecto forma parte do proxecto xeral Toponomasticon Hispaniae. A súa zona de estudo é a rexión este da Península Ibérica, entre os ríos Ter, Llobregat, Segre, Ebro, Túria, Júcar e Segura (Catalunya, Comunitat Valenciana, Illes Balears, Murcia, Albacete, Cuencia). A lingua maioritaria da zona é o catalán-valenciano, aínda que existen tamén zonas de lingua aranesa en Catalunya, e castelá, na zona oeste da Comunidade Valenciana -variedades aragonesas e murcianas-, na rexión de Murcia -variedade murciana- e nas provincias de Albacete e Cuenca.

Forma de cita:

[Autor/a]:
"Topónimo",

en Toponimia de l'Arc Mediterrani (PID2020-114216RB-C65), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el  MCIN/AEI/10.13039/501100011033/ http://toponhisp.org 

Integrantes
Membros do equipo de investigación
Emili Casanova
UV
Xaverio Ballester Góme
UV
Antoni Ordinas Grau
UIB
Antonio Constan Nava
UV
Equipo de traballo
Albert Turull Rubinat
UdL
Àngela Buj Alfara
doctora
Assumció Rehués Estivill
doctora
Enric Ribes i Marí
Director de l’Oficina d’Onomàstica de l’IEC
Fèlix Bruguera
doctor
Joan Anton Rabella Ribas
doctor
Cap de l'Oficina d'Onomàstica de l'Institut d'Estudis Catalans
Joan Barberà i Ibiza
doctor
Joan Mateu Bellés
catedrático de Geografia jubilado
Jordi Joan Cassany Bates
doctor
Maite Mollà Vilaplana
Tècnica superior de la AVL
Mar Batlle Gutiérrez
doctor
Institut d’Estudis Catalans
Robert Pocklington Freakley
doctor por la Cambridge University
Vicent Cabanes Fitor
doctor jubilat
Vicent Terol Reig
doctor Director Archivo Municipal de Ontinyent
Xavier Gomila Pons
doctorando IES Joan Ramism Maó-Comisión de Toponimia de las Illes Balears

Toponomasticon Hispaniae

Biblioteca do Instituto Geográfico Nacional, CC BY 4.0 ign.es

Mapa indicador da División Xudicial de España e Portugal e Illas Adxacentes

Tomas Monteverde (1884), Biblioteca do Instituto Geográfico Nacional, CC BY 4.0 ign.es

Ministerio de ciencia
Xunta de Galicia
Instituto da Lingua Galega
UPNA
UAM
Universidad de Zaragoza

O proxecto I+D+I Toponomasticon Hispaniae está financiado polo MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. A presente aplicación contou cunha axuda para a consolidación e estruturación de unidades de investigación competitivas da Xunta de Galicia (ED431C 2021/20).

Menú del pie

  • Políticas de privacidade
  • Políticas de cookies
  • Contacto
-
-
-
-