A forma latina ECLĒSIA evolucionou de forma semiculta, pois o grupo [KL] non palatalizou, como sería de esperar. As variantes máis comúns na Idade Media eran eigreja (a maioritaria), igreja e igleja, con distintas grafías. Téñase en conta que en moitas das edicións documentais medievais do séc. XX os editores desenvolvían a abreviatura coa voz castelán iglesia, ausente por extenso nos textos.

• eygreja  (1264-1284) CSM
• ygreja  (1264-1284) CSM
• igreja  (1264-1284) CSM
• eigreja  (1264-1284) CSM
• igreja s.XIII (lírica profana)
• "eygreygya de Sancta Oufemia de Vilarmoeſteyro" (Ourense) a.1259 DocSponer
• "igleia de Louesende" 1275 CDSClodioRibeiro
• "ygreya de Santiago" 1277 TToxosoutos
• "igreia de Seoane o vello" 1278 DocDevOurense
• "igreyia de Santa Maria de Chãtada" 1281 Maia_1986
• "jgleia de Bayona" 1283 Maia_1986

Despois da Idade Media o seu desgaste fonético orixinou a perda do /g/ e a aparición dun final -e. Antón Santamarina_2008 considera que pode se pode explicar por proceder dun antigo xenitivo (ECLESIAE) ou un locativo, formalmente idéntico ó xenitivo, "coma outros moitos locativos que sobreviven na toponimia (Lemavis > Lemos, Tiburis> Trives, nos subst. da segunda o locativo é idéntico ó dativo)" (p. 939). Pero o máis probable, segundo o mesmo autor, é que sexa un fenómeno moderno en que o x palataliza a vogal final (coma en laxa >laxe, estaxa > estaxe, Baleixa > Valeixe). Hai que ter en conta, ademais, unha posible asimilación regresiva por influencia do e tónico e o feito de que na época medieval non se rexistran formas rematadas en -e, o que indica que é un fenómeno posterior.

A palabra igrexa (ou as súas variantes) deu nome a moitos dos lugares que albergaban a igrexa parroquial. De feito, hoxe é o segundo lexema máis frecuente na toponimia galega (vid. Boullón_2021). Cando, a partir do séc. XVI o castelán se fixo obrigatorio nos textos escritos e o galego desapareceu deles, moitas destes nomes foron castelanizados. Cando trala chegada do réxime democrático se pasou a revisar o Nomenclátor de Galicia, centos destes lugares aparecían coa forma castelanizada Iglesia. A Comisión de Toponimia decidiu restauralas coa voz común, Igrexa, aínda que se restableceron outras formas máis evolucionadas cando se tiña constancia de que sobrevivira: Eirexe (a máis frecuente), Eirexe, Airexa (con aglutinación do artigo A-), Airexe, etc.