Pasar al contenido principal
Volver a ToponHisp
  • Consulta del diccionario
  • Resultados del proyecto
  • Bibliografía
  • Fuentes
  • Acceso investigadores
esglcaeupt-ptastan

Monterroso

Monterroso

Tipología o caracterización geográfica

Concello
Idioma del topónimo
Galego

Étimo

MONTE
Latino
Oronimia » Elevación
RŌSU
Latino
Oronimia » Composición

Resumen general

Composto por monte, do lat. mons, e rosus, de orixe escura, quizais participio do verbo rodo ‘roer, rozar, desgastar’, isto é, ‘monte erosionado’. 

Aspectos geográficos, históricos, administrativos

Monterroso era nun principio o nome dun monte. Máis adiante (polo menos desde finais do séc. XI) pasou a designar un condado, o anteriormente chamado durriense, xentilicio correspondiente ó actual Dorra (Antas de Ulla).  A principios do XIII xa nomea o núcleo de poboación que actualmente é o concello de Monterroso.

Información específica de étimo para este topónimo

A segunda parte deste composto tense identificado co latín RUSSUS, pero, por unha banda, esta voz latina non deixou descendentes nesta zona da Romania (vid. PatRom_IV.1, s.v. Russus), e, por outra, as atestacións medievais o desmenten, pois aparece de forma consistente con –s-.

Nicandro Ares (2000, TopGal) propuxo rosum, participio do verbo rodo 'roer, rozar, desgastar'. Máis tarde, Vázquez García (2002), no seu estudo sobre a toponimia deste concello, apoiou esta hipótese porque “o sustrato do termo municipal é de tipo granítico, cun potente recubrimento areoso, con escasa presenza de minerais de cor vermella ou roxa”; esta realidade extralingüística descarta tamén o étimo ROSSUS. Desde o punto de vista lingüístico non é usual atopar un descendente léxico sen máis apoio ca un único topónimo. Existen varios posibles cognados, Ponterrosa (Palas de Rei, Lu) e Fontes Rosas (Touro), das que carecemos de documentacións medievais que permitan deitar luz sobre a súa orixe, se non é a mesma que propón Ares.

A terminación en -oso fai pensar nun adxectivo con este sufixo, pero todas elas chocan coa persistencia das formas medievais Monte Roso ou Monterroso. Por exemplo, un composto Monte Terroso, con haploloxía, non se documenta nunca.

Sobre a identificación do nome que nomea o topónimo, Nicandro Ares cre que se debe identificar co actual pico de San Cristovo, cunha altitude de 825 m, posto que a localidade se sitúa na súa ladeira. Pero Carlos García (2002: 17) considera que debe ser o actual monte de Vacaloura, localizado entre os Picos de Narón e San Cristovo, baseándose nun doc de 1022 do TACSantiago que nomea Sampiri (actual Sampil), e que o sitúa xusto debaixo do Monte Roso.

 

Documentación histórica

Antigua e medieval

  • "ad montem de Meta, transiens Ferraria flumen venit ad Castrum Nesperarie et venit ad Deiroso Monte et protenditur ad Monte Navego ad Castrum veniens Arburisulie concludens per flumen Bubale" a.572 Costa_BragaLiberFidei. Este documento, de autenticidade discutida, é un dos máis antigos do noso territorio. Os editores presentaron varias lecturas diferentes deste topónimo; amais da indicada, Aeiroso (RiscoESagrada40, CDLugoCañizares), Eiroso Montem (TVelloLugo). Monterroso figura neste texto como límite occidental do comitatus pallarensis, o condado de Pallares.
  • "in territorio Asma sub (...) ipso Monteroso” 922 CDCatMondoñedo, p. 14-15
  • “ipsa villa Bene Vivere qui est scita subtus Monte Rosum” 937 TCelanova, p. 449
  • “hereditatem in loco, cui dicunt Sendin, discurrente ad Aulam Sti. Cipriani inter duos Alpes Monte Roso et Sumio” 1063 TSobrado f.47v-48r

Pronto deu lugar a un condado medieval:

  • "Sancius comes de Monterroso" 1098 DocUrraca
  • “Monio Pelagiz dominans in Monterroso” 1112 CDOseira
  • “in terra de Monterroso” 1278 DocCatLugo

E despois a un núcleo de poboación:

  • "in villa illa de Monterroso" 1202 CDLugoCañizares

 

Moderna

  • Monte Rozo 1653 AtlasTexeira 
  • Monterroso 1752 CME 
  • Monterroso 1806-1870 DicMadoz 

Paisaje toponímico próximo

No propio concello e nos próximos encóntranse varios lugares que conteñen na súa denominación a forma monte, como corresponde á orografía da zona, pouco accidentada pero con bastantes elevacións suaves, como consecuencia da erosión (GEG, s.v. Monterroso):  Monte Alegre (lugar en Taboada, Lu), Montecalvo (lugar en Monterroso, Lu), Montecelo (lugar en Monterroso, Lu), Montecelos (lugar en Antas de Ulla, Lu; Taboada, Lu). 

Cognados

En Galicia existen numerosos lugares que conteñen a voz monte, tanto con artigo (O Monte), como en composición (Montefaro, en Ares e Valdoviño, Co), parroquias: Monteagudo (Arteixo, Co), Montecubeiro (Castroverde, Lu), Trasmonte (Ames, Co), etc. e concellos: Montederramo (Ou) e Monterrei (Ou).

En canto á segunda parte, poderían ser cognados Fontes Rosas (parroquia en Touro) e Ponterrosa (Palas de Rei);  Nicandro Ares_TopGal propono para este último, e ademais considera como alternativa terrosa ‘ponte cuberta de terra’", pero isto parece pouco explicable semanticamente. En todo caso, sen coñecer atestacións antigas é difícil chegar a conclusións seguras. Deberían descartarse como cognados formas como Silvarosa, Silvadrosa, Arosa, pois son compostos con HEDEROSA.

Ana Boullón:  "Monterroso", 

en Toponimia de Galicia e Portugal (PID2020-114216RB-C61), proyecto integrado en Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. http://toponhisp.org 

[consultado en 08-01-2026].
Fecha: 13/10/2023
1313
no-portugues

Coordenadas: -7.83411 42.792733

Las coordenadas en el estado español proceden del IGE

×Cerrar

Visualización de capas

One fine body…

Close Save changes
Transcripción fonética
[monteˈroso̝]
Audio
Provincia
Lugo
Población (INE)
3613 (2020)

Gentilicio y apodos colectivos

Gentilicio(s)

Monterrosino

Seudogentilicio(s)

Raposos (DTG). Este seudoxentilicio explícase por unha copla popular coñecida en toda Galicia: 

“Se ti viras o que eu vin na feira de Monterroso: vinte e cinco xastres xuntos a cabalo dun raposo” 1863 (TILGa)

Antropónimos originados por el topónimo

Apellido
No ha generado apellido
Nombre
No ha generado nombre personal

Bibliografía específica

Ares Vázquez, Nicandro (2000): “Toponimia do concello de Monterroso”, Lucensia 10, n. 21, p. 259-276. 

Vázquez García, Carlos (2002): Toponimia de Monterroso. Monterroso: Concello de Monterroso.  

Firmas

Redacción: Ana Boullón

Contribucións puntuais: Antón Santamarina, Emilio Nieto.

Ministerio de ciencia
Xunta de Galicia
Instituto da Lingua Galega
UPNA
UAM
Universidad de Zaragoza

El proyecto I+D+I Toponomasticon Hispaniae está financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. La presente aplicación contó con una ayuda para la consolidación y estruturación de unidades de investigación competitivas de la Xunta de Galicia (ED431C 2021/20).

Menú del pie

  • Políticas de privacidad
  • Políticas de cookies
  • Contacto
-
-
-
-